Aqualizer wint Jan Kommandeurprijs

De ontvangsthal van het splinternieuwe gebouw van de Rijksuniversiteit Groningen straalt de sfeer uit van een verlaten IKEA-winkel. Maar in een zaal op de eerste verdieping van de Bernoulliborg lijkt het eerder op een rommelmarkt. Massa’s mensen trekken voorbij aan de tafels. Het lijkt alsof ze op zoek zijn naar het beste koopje. Toch liggen hier geen oude rommeltjes, maar indrukwekkende profielwerkstukken uitgestald. En de mensen achter de stands zijn geen marktkooplui, maar de finalisten van de Jan Kommandeurprijs 2008 die hun werkstukken promoten.

Op een van de tafels staat een bak water met daarop een vreemde constructie van Meccano. Het gaat hier om een model van een golfslagcentrale om energie op te wekken uit zeegolven. Zodra ontwerper Klaas Jelmer Boskma (Zernike College Haren) golven in de bak maakt, zetten deze de Meccano-constructie in beweging. Een aangesloten laptop registreert de opgewekte stroom. “Eerst zou ik samen met een klasgenoot een model van een getijdencentrale maken”, vertelt Klaas Jelmer. “Maar dat ging niet door. Toen heb ik besloten om onderzoek te doen naar golfslagcentrales. Op basis daarvan heb ik mijn eigen model gemaakt.”

Behalve de golfslagcentrale staan nog vier andere bètaprojecten opgesteld. Een hele eer voor de finalisten, want als je werkstuk uit 35 inzendingen wordt geselecteerd, dan moet de kwaliteit wel bijzonder goed zijn. De projecten vertegenwoordigen alle hoeken van de bètawetenschappen: van het bouwen van virtuele eiwitten tot beschrijvingen van het gedrag van zwarte wegmieren.

Heerlijk wegdreunen
Jelle van Mourik en Josse van Dobben de Bruyn (Stedelijk Gymnasium Leiden) hebben hun eigen digitale geluidsfilter gemaakt: de Aqualizer. “Die naam hebben we eraan gegeven omdat het programma een blauwe achtergrondkleur heeft”, lacht Jelle. Als een ware dj bedient hij achter zijn laptop de Aqualizer en demonstreert hij hoe je met het computerprogramma bepaalde frequenties weg kan filteren of juist versterken. In discotheken doen ze hetzelfde, zodat je heerlijk kan wegdreunen op de versterkte bastonen. Behalve het programmeerwerk om de Aqualizer in elkaar te zetten, zit er in dit project vooral veel wiskunde. De basis voor dit computerprogramma is een wiskundige formule van ongeveer een A4’tje: de Fouriertransformatie.

Het is duidelijk dat de twee scholieren van het Stedelijk Gymnasium Leiden hier flink wat werk in hebben gestoken. Jelle moet wel toegeven dat een digitale equalizer niet nieuw is. Muziekprogramma’s zoals Winamp hebben er allemaal eentje ingebouwd. “Maar”, zegt de scholier opgetogen, “die zijn bij lange na niet zo uitgebreid als die van ons. Die equalizers hebben maar één paar sporen die je bij kunt stellen, en niet 32 zoals de Aqualizer.”

Hoe meer sporen een equalizer heeft, hoe nauwkeuriger deze is. Equalizers met 32 sporen zijn in winkels ook wel te krijgen, maar dan kosten ze al snel een paar honderd euro. De Aqualizer is digitaal en het programma is niet veel groter dan 30 MB.

Bedrog
Uiteindelijk maakt de Aqualizer ook de meeste indruk op de jury. Jelle en Josse winnen de eerste prijs. Nou ja, Josse. Die blijkt zijn tweelingbroer Remi gestuurd te hebben. De jury kan er hartelijk om lachen. Bovendien is Remi geen onbekende van het werkstuk van Jelle en zijn broer, zo legt hij uit. “Ik heb de lay-out van het programma gemaakt. Hierdoor is de Aqualizer ook goed te bedienen door mensen die er minder verstand van hebben. Het verbaast me niet dat Jelle en Josse de eerste prijs hebben gewonnen. Ze hebben er enorm veel tijd ingestoken, ieder zeker honderd uur. En dat zie je terug in hun profielwerkstuk.”

Lees verder onder de foto

Remi van Dobben de Bruyn (l) en Jelle van Mourik demonstreren het winnende project (Mischa Brendel)

De tweede prijs gaat naar de golfslagcentrale en de derde prijs is voor de virtuele eiwitten. De publieksprijs is voor ‘De joden weggepest?’ Bijzonder aan dit werkstuk is dat het zowel een biologisch als een historisch aspect heeft. De drie bedenksters van het project zochten uit hoe het kwam dat de joden minder zwaar getroffen werden dan de christenen door de beruchte Zwarte Dood die in de veertiende eeuw in Europa woedde. Door andere gebruiken wasten de joden bijvoorbeeld vaker hun handen en bereidden ze hun eten hygiënischer. “De joden kregen vaak onterecht de schuld van de verspreiding van pestepidemieën en werden daarom in quarantaine geplaatst”, vertelt Eva van der Woude (Lodewijk Gymnasium Groningen). “Ironisch genoeg heeft dit ze waarschijnlijk behoed voor verdere besmetting.”

Verrassing
De jury heeft voor de winnaars van de eerste, tweede en derde prijs nog een verrassing in petto. De drie teams mogen, op kosten van de Rijksuniversiteit Groningen, afreizen naar de Oekraïne om hier Nederland te vertegenwoordigen tijdens de International Conference of Young Scientists, die plaatsvindt van 18 tot en met 24 april.

Na de prijsuitreiking wordt hier meteen druk over gediscussieerd. Als de winnaars mee willen doen, dan moeten ze zo snel mogelijk een Engelstalige samenvatting inleveren van hun werkstuk. Verder moeten alle deelnemers zorgen dat ze een geldig paspoort hebben. Eén ding is duidelijk: een gratis reis naar de Oekraïne zien ze allemaal wel zitten!

Wil jij volgend jaar ook meedoen aan een profielwerkstukkenwedstrijd? Surf dan naar www.exploremagazine.nl en klik op ‘Events’. Onder het kopje ‘Wedstrijden met je profielwerkstuk’ kun je vinden waar er bij jou in de buurt een wedstrijd wordt georganiseerd. 

Meer weten:
• Kommandeurprijs: www.rug.nl/sciencelinx/betasteunpunt/janKommandeur

• Vervolgwedstrijd ICYS http://metal.elte.hu/~icys/

De bèta- en techniekfinalisten 

- Digitale geluidsfilters (eerste prijs); Jelle van Mourik, Josse van Dobben de Bruyn, Stedelijk Gymnasium Leiden
De digitale equalizer kan nauwkeurig bepaalde frequenties wegfilteren of juist versterken. 
- Energie uit golven (tweede prijs); Klaas Jelmer Boskma, Zernike College Haren
Het model van een golfslagcentrale die energie kan opwekken uit zeegolven. 
- Bouwen, vouwen, douwen (derde prijs); Christa Blokhuis, Christine Bruggeman, Kristel Schoonderwoerd, Junior College Utrecht
Hoe geschikt zijn remmers die de vervorming tegengaan van eiwitten die normaal gesproken de oorzaak zijn van ziektes als Creutzfeldt-Jakob? 
- De joden weggepest? (publieksprijs); Jorien Rippen, Eva van der Woude, Esther van Wijk, Willem Lodewijk Gymnasium Groningen
Waarom stierven er veel minder joden dan christenen door de Zwarte Dood? 
- Koloniale intelligentie bij de Lasius niger; Paolo Heuvel, Daniel Hopman, Max Jansen, Oscar Vos, Amstelveen College
Hoe zwarte wegmieren met hun kleine hersenen grootse dingen bereiken door samenwerking.